Od komórki jajowej do dorosłego

Jak i dlaczego każdy człowiek staje się w wyniku rozwoju niepowtarzalną jednostką? Jaką rolę w kształtowaniu zacho­wania i osobowości odgrywają geny? Czy charakter człowieka ustala się w dzieciństwie, czy też można go zmieniać w wieku dojrzałym? Jak wczesne doświadczenia wpływają na preferen­cje seksualne? Dlaczego dzieci się bawią? Wszystkie te pyta­nia dotyczą rozwoju behawioralnego (rozwoju zachowania) – długotrwałego procesu wzrastania i przemian trwającego od poczęcia do śmierci, który stanowi podstawę zrozumienia na­tury człowieka.

Gdy pod koniec szesnastego wieku wynaleziono mikroskop, ludzie z podnieceniem zaczęli się wpatrywać w strukturę za­płodnionej komórki jajowej i sądzili, że mają wgląd w proces stawania się człowieka. Niektórzy w główce każdego plemni­ka albo – w zależności od przekonań – w każdej nie zapłodnio­nej komórce jajowej dopatrywali się nawet małego, skulonego człowieczka. Przekonanie, że rozwój oznacza wzrost, wydawa­ło się zadowalające. Zadowolenie to było jednak błędne. Więk­szość zwierząt bowiem, w tym człowiek, nie tylko rośnie, ale także się rozwija. Każdy jest rezultatem rozwoju.

Zapłodniona komórka jajowa, będąca początkiem każdego człowieka, jest niemal niewidoczna. Na ciało dorosłego skła­dają się miliardy komórek pełniących przeróżne funkcje. Na przykład, komórki nerwowe, komórki skóry i krwinki białe, choć zawierają ten sam zestaw genów, wyspecjalizowane są w wykonywaniu konkretnych zadań. Z komórek zbudowane są narządy odpowiedzialne za rozmaite funkcje, na przykład trawienie pokarmów czy transportowanie składników odżyw­czych i tlenu do odległych zakątków organizmu, i podporząd­kowujące wszelką aktywność organizmu nadrzędnym potrze­bom jednostki: przetrwaniu i reprodukcji. Jak organizm czło­wieka przekształca się z pojedynczej komórki w obdarzoną świadomością jednostkę, której wszystkie narządy i komórki są tak doskonale zharmonizowane?

Każdy człowiek jest wytworem zasadniczo takiego samego procesu rozwoju, a jednocześnie każdy jest odrębną jednostką. Jak pisał Fryderyk Nietzsche: ?W głębi siebie każdy przekona­ny jest o własnej wyjątkowości, o tym, że żyje na ziemi tylko raz; i że tak cudownie barwne połączenie różnorodności i jedno­ści, jakim jest, nie będzie .miało szansy zaistnieć po raz wtóry”. Zrozumieć rozwój behawioralny oznacza zrozumieć procesy bio­logiczne i psychiczne, dzięki którym z zapłodnionej komórki ja­jowej powstał niepowtarzalny dorosły. Oznacza też zrozumieć, jak ewoluowały te procesy, oraz rozpatrywać je w kategorii cech projektu biologicznego. Nie oznacza to natomiast prób wyjaśnia­nia zachowań człowieka w kategoriach typowej opozycji między naturą (geny) a wychowaniem (środowisko).